Kısa yanıt
Deniz Turizmi Yönetmeliği, 2009/15212 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren ve deniz turizmi tesisleri (yat limanı, kruvaziyer limanı) ile araçlarının (yat, gezi teknesi, kruvaziyer gemi) yatırım, işletme, belgelendirme, seyir ve kabotaj esaslarını düzenleyen temel mevzuattır. Kültür ve Turizm Bakanlığı yetkilidir.
Yönetmeliğin Amacı ve Kapsamı
Deniz Turizmi Yönetmeliği, 29/6/2009 tarihli ve 2009/15212 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe girmiş, 24/7/2009 tarihli ve 27298 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. 12/3/1982 tarihli ve 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu'na dayanılarak hazırlanmıştır ve 8/4/2021, 24/2/2022, 19/10/2022 ile 24/2/2023 tarihli Cumhurbaşkanı Kararlarıyla güncellenmiştir.
Yönetmeliğin amacı; denizcilik ve turizm hizmetleri açısından deniz turizmi tesisleri ve araçlarının yatırım ve işletmeciliğinin geliştirilmesi, teşviki, güvenli kullanımı, bu işletmelerin ülke ekonomisine yararlı nitelik ve standartlarının belirlenmesi ile sektörün uluslararası rekabet gücünün artırılmasıdır.
Yönetmelik; deniz turizmi tesisleri ile deniz ve iç sularda çalışacak gezi, spor ve eğlence amaçlı Türk bayraklı ticari deniz araçlarına turizm yatırımı ve turizm işletmesi belgelerinin verilmesini, bu işletmelerin yönetim, personel ve işletme özelliklerini, Türk ve yabancı bayraklı deniz araçlarının karasularımızdaki seyir esaslarını, Türkiye'de kalış sürelerini ve kabotaj haklarını kapsar. Münhasıran yük ve yolcu taşımacılığı yapan deniz araçları kapsam dışıdır.
Temel Tanımlar
Yönetmelik; Bakanlık (Kültür ve Turizm Bakanlığı), belgeli işletmeler, belge sahibi, deniz turizmi araçları ve tesisleri, turizm yatırımı belgesi, turizm işletmesi belgesi, kısmi turizm işletmesi belgesi, yatçı ve yolcu gibi kavramları ayrıntılı biçimde tanımlar. Deniz turizmi araçları; özel ve ticari yatlar, kruvaziyer gemiler, gezi tekneleri, dalabilir turizm araçları ve diğer deniz turizmi araçlarını kapsar.
Deniz Turizmi Tesislerinin Türleri
Kruvaziyer gemi limanları — gezi, eğlence ve turizm amacıyla önceden belirlenmiş program ve rotada seyreden yüksek yolcu kapasiteli gemilerin yolcu giriş-çıkışlarında dinlenme, yeme-içme, konaklama ve alışveriş hizmetlerinin sunulduğu tesislerdir; yeterli yolcu indirme-bindirme yeri, yolcu salonu, güvenlik sistemleri ve ilk yardım ünitesi bulunması gerekir.
Yat limanları — yatların bağlanabildiği, yatçıların yürüyerek çıkabildiği, dinlenme, konaklama ve teknik hizmetlerin sunulduğu tesislerdir. Bağlama kapasitesine göre üç, dört ve beş çıpalı yat limanları olmak üzere üçe ayrılır; çıpa sayısı arttıkça yeme-içme tesisi sayısı, spor alanları, yüzme havuzu, helikopter pisti, sauna/masaj üniteleri gibi ek nitelikler aranır.
Yat yanaşma yerleri — karaya çekme hizmeti hariç, yat limanlarındaki temel niteliklerin bir kısmını taşıyan, irtibat noktası, rıhtım/iskele ve güvenlik tedbirlerine sahip daha basit tesislerdir.
Tüm tesislerde altyapı (rıhtım, aydınlatma, temiz su, atık bertarafı) ve üst yapı (danışma, ilk yardım, bedensel engelliler için düzenlemeler) nitelikleri aranır. Deniz turizmi tesisleri gümrüklü saha sayılmaz; yalnızca hudut kapısı ilan edilmiş tesislerde giriş-çıkış bölgesi gümrüklü alan kabul edilir.
Deniz Turizmi Araçlarının Türleri
- Kruvaziyer gemiler: Önceden belirlenmiş program ve rotada seyreden, konaklama, yeme-içme, eğlence ve spor ünitelerine sahip deniz turizmi araçlarıdır.
- Yatlar: Gezi, spor ve eğlence amacıyla kullanılan, taşıdığı yolcu sayısı on ikiyi geçmeyen, kamarası, tuvaleti ve mutfağı olan deniz araçlarıdır. Kabotaj seferinde yüz mil sınırlı, en yakın karadan yirmi milden fazla uzaklaşmamak koşuluyla yolcu sayısı otuz altıyı geçmeyen tonilato belgeli araçlar da yat kapsamındadır.
- Gezi amaçlı tekneler: Günübirlik gezi tekneleri (aynı gün aynı limana dönen) ve gezinti tekneleri (belirli bir noktadan hareketle sefer bölgesinde çalışan) olmak üzere ikiye ayrılır.
- Dalabilir deniz turizmi aracı: Su altında ve su üstünde seyredebilen, emniyet uyum belgesine sahip araçlardır.
- Diğer deniz turizmi araçları: Yönetmelikte özel olarak tanımlanmayan, turizm amaçlı su altı/su üstü faaliyetlerinde kullanılan diğer araçlardır.
Belgelendirme Süreci
Deniz turizmi tesisi veya aracı işletmek isteyen gerçek veya tüzel kişiler, Bakanlıktan (büyük ölçekli tesisler) veya Valiliklerden (İl Kültür ve Turizm Müdürlükleri, deniz turizmi araçları için) turizm yatırımı belgesi ve/veya turizm işletmesi belgesi almak zorundadır. Başvurular e-Devlet üzerinden yapılır; tesisin adı, yatırımın amacı, yeri, süresi, kapasitesi, vaziyet planı ve mülkiyet/tahsis belgeleri istenir. Özel deniz turizmi araçları hariç, araç işletmecileri gemi tasdiknamesi veya bağlama kütüğü ruhsatnamesi, denize elverişlilik belgesi ve sigorta poliçesiyle başvurur.
Başvuru evrakı önce incelenir, uygun görülenler denetim programına alınır; denetim sonucunda eksiklik varsa bir defaya mahsus tamamlama süresi tanınır. Turizm yatırımı belgesinin geçerlilik süresi (işletmeye açılma süresi) yatırımın niteliğine göre dört yıla kadar Bakanlıkça belirlenir ve talep halinde uzatılabilir.
İşletme Esasları
Deniz turizmi tesisleri ile araçların donatan/kaptanları arasında bağlama sözleşmesi yapılması zorunludur. Sözleşme süresinin bitiminden itibaren iki yıl içinde yenilenmezse araç terk edilmiş sayılır. İşletmeler; KEP hesabı ve UETS'ye kayıtlı elektronik tebligat adresi bildirmek, ilk yardım konusunda sertifikalı personel istihdam etmek, katı ve sıvı atıkları mevzuata uygun bertaraf etmekle yükümlüdür. Su sporları işletmelerindeki belgeli ticari sürat tekneleri üçüncü kişilere kiraya verilemez.
Seyir Esasları ve Seyir İzin Belgesi
Türkiye'ye deniz yoluyla giren veya çıkan her deniz turizmi aracı, hudut kapılarından giriş-çıkış yapmak zorundadır. Araç, gümrük, personel, yolcu, pasaport ve sefer bilgileri seyir izin belgesi üzerinde beyan edilir; bu belge elektronik olarak da düzenlenebilir. Hudut giriş işlemini tamamlamış Türk ve yabancı bayraklı araçlar, liman başkanlığının onayıyla Türk karasuları ve limanları arasında serbestçe dolaşabilir. Türk Boğazlarından geçişlerde Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni Yönetmeliği hükümleri saklıdır.
Yabancı Araçların Kalış Süresi ve Kabotaj Hakları
Yabancı bayraklı deniz turizmi araçları, belgeli tesislerde ayrıca izne gerek kalmaksızın beş yıla kadar denizde ve karada kışlama, bakım ve onarım amacıyla bırakılabilir; bu süre Bakanlıkça beş yıl daha uzatılabilir. Türkiye'ye hudut girişi yapan yabancı bayraklı yatlar, ticari amaç taşımamak kaydıyla, sahipleri veya yetki verdikleri kişiler tarafından gezi, spor ve eğlence amacıyla seyir izin belgesiyle serbestçe kullanılabilir (kabotaj hakkı). Boyu otuz dokuz metrenin üzerindeki yabancı bayraklı ticari yatların Türk karasularında faaliyet göstermesi, yıllık altyapı katkı payı karşılığında Bakanlıkça izne bağlıdır.
Sigorta, Tanıtım ve Fiyat Tarifeleri
Belgelendirilen tesis işletmeleri üçüncü şahıs mali mesuliyet sigortası; araç işletmeleri ise mürettebat ve üçüncü kişilere karşı sorumluluk sigortası yaptırmak zorundadır. On iki yolcudan fazla kapasiteli araçlar ayrıca Türk Ticaret Kanunu'nun ilgili sigorta hükümlerine tabidir. İşletmeler, Bakanlıkça onaylanan fiyat tarifelerini tesis girişinde görünür şekilde bulundurmak ve tanıtımlarında tüketiciyi yanıltmamakla yükümlüdür.
Yürürlükten Kaldırılan Mevzuat
Bu Yönetmelik ile 8/6/1983 tarihli ve 83/6708 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Yat Turizmi Yönetmeliği ile 10/5/2005 tarihli ve 2005/8948 sayılı Turizm Tesislerinin Belgelendirilmesine ve Niteliklerine İlişkin Yönetmeliğin 50. maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
Deniz Turizmi Yönetmeliği hangi tarihte yürürlüğe girdi?
Yönetmelik, 29/6/2009 tarihli ve 2009/15212 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile kabul edilmiş, 24/7/2009 tarihli ve 27298 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. En son 24/2/2023 tarihinde güncellenmiştir.
Yat limanları nasıl sınıflandırılır?
Yat limanları, bağlama kapasitesi ve sundukları hizmetlere göre üç çıpalı, dört çıpalı ve beş çıpalı yat limanları olmak üzere üçe ayrılır. Çıpa sayısı arttıkça yeme-içme tesisi, spor alanı, yüzme havuzu, sauna/masaj ünitesi gibi ek nitelikler aranır.
Bir yat kaç yolcu taşıyabilir ve yat sayılabilmesi için hangi şartlar aranır?
Yatlar, gezi, spor ve eğlence amacıyla kullanılan, taşıdığı yolcu sayısı on ikiyi geçmeyen, kamarası, tuvaleti ve mutfağı bulunan deniz araçlarıdır. Kabotaj seferinde belirli koşullarla yolcu sayısı otuz altıya kadar olan tonilato belgeli araçlar da yat kapsamına girebilir.
Yabancı bayraklı bir yat Türkiye'de kabotaj hakkından nasıl yararlanır?
Türkiye'ye hudut girişi yapan yabancı bayraklı yatlar, sahipleri veya yetkili kıldıkları kişiler tarafından, ticari amaç taşımamak ve karşılığında ücret alınmamak kaydıyla, gezi, spor ve eğlence amacıyla seyir izin belgesiyle Türk karasularında serbestçe kullanılabilir.
Deniz turizmi işletmeleri hangi sigortaları yaptırmak zorundadır?
Belgelendirilen tesis işletmeleri üçüncü şahıs mali mesuliyet sigortası, araç işletmeleri ise mürettebata ve üçüncü kişilere karşı sorumluluk sigortası yaptırmak zorundadır. On iki yolcudan fazla kapasiteli araçlar ayrıca Türk Ticaret Kanunu'ndaki sigorta hükümlerine tabidir.
