Yat Sigortası Nedir, Nelere Dikkat Edilmelidir?

Yat sigortası neyi korur?

Yat hem değerli bir varlık hem de denizde başkalarına zarar verebilecek bir araçtır. Sigorta bu iki riski ayrı ayrı karşılar: teknenin kendisine gelebilecek zarar ve sizin üçüncü kişilere verebileceğiniz zarar. Marinada komşu tekneye çarpan bir manevra da, fırtınada demir tarayan tekne de, kışlama sahasında çıkan yangın da poliçenin konusudur.

Özel kullanımdaki yatlarda sigorta yaptırmak çoğu durumda yasal bir zorunluluk değildir. Buna karşılık marinalar bağlama sözleşmesinde sorumluluk teminatı isteyebilir, krediyle alınan teknelerde finans kuruluşu poliçeyi şart koşar, ticari kullanımda (charter) ise tekne türüne ve faaliyete göre ayrıca zorunlu sigortalar söz konusu olabilir. Güncel zorunlulukları sigortacınızdan ve ilgili liman başkanlığından teyit etmeniz gerekir.

Poliçenin ana teminatları

Bu tablo genel bir çerçevedir. Her sigorta şirketinin teminat adları, kapsamı ve limitleri farklıdır. Önemli olan, teklifte hangi başlığın dahil olduğunu ve limitini tek tek görmektir.

Sigorta bedeli: kararlaştırılmış değer mi, rayiç değer mi?

Hasarda ne kadar ödeneceğini en çok sigorta bedeli belirler. İki yaygın yöntem vardır. “Kararlaştırılmış değer”de poliçe başında anlaşılan bedel, tam hasarda esas alınır. “Rayiç değer”de ise hasar günündeki piyasa değeri hesaplanır ve yaşa bağlı değer kaybı düşülebilir. Kararlaştırılmış değer daha öngörülebilirdir, ancak bedelin başta gerçekçi belirlenmesini gerektirir.

Burada iki hata sık görülür. İlki, primi düşürmek için tekneyi gerçek değerinin altında sigortalatmaktır; poliçe şartlarına bağlı olarak eksik sigortada kısmi hasarlar da orantılı ödenebilir. İkincisi, refit, motor değişimi ya da yeni elektronik gibi değer artıran yatırımları poliçeye yansıtmamaktır. Yatırım bildirilmezse güncel değerin altında kalırsınız. Yat piyasası döviz bazlı çalıştığı için bedelin hangi para biriminde yazıldığına da bakın. Gerçekçi bir bedel için bağımsız ekspertiz ya da güncel piyasa analizi iyi bir dayanaktır.

Seyir sınırı ve kullanım amacı

Poliçe yalnızca belirtilen alanda ve belirtilen amaçla geçerlidir. Seyir sınırı çoğunlukla “Türk karasuları ve belirli komşu bölgeler” gibi tanımlanır. Yunan adalarına ya da başka ülkelerin sularına çıkacaksanız bu sınırın rotanızı kapsadığından emin olun; aksi halde ek prim veya önceden bildirim gerekebilir.

Kullanım amacı da aynı derecede önemlidir. Özel kullanım için yaptırılan poliçe, tekne kiraya verildiğinde hasarı karşılamayabilir. Teknenizi ara sıra kiralamayı düşünüyorsanız bunu başta söyleyin. Birçok poliçe ayrıca tekneyi kimin kullanabileceğini de tanımlar: sahibi, belgeli kaptan ya da belirli bir deneyim seviyesi. Bu şarta uymayan bir kullanımda hasar kapsam dışında kalabilir.

Muafiyet ve istisnalar

Muafiyet, hasarın sizin üstlendiğiniz kısmıdır. Muafiyeti yüksek tutmak primi düşürür, ancak küçük hasarlarda cebinizden daha fazla ödeme demektir. Poliçenin gözden kaçan kısmı ise istisnalardır. Sık karşılaşılanlar şunlardır:

• Aşınma, yıpranma, korozyon ve bakım eksikliğinden doğan hasar
• Teknenin tarif edilen seyir sınırı ve kullanım amacı dışında kullanılması
• Şartı sağlamayan veya yetkisiz bir kişinin tekneyi kullanması
• Yarış ve organizasyon etkinlikleri
• Kasıt ya da ağır ihmalden doğan hasar
• Kışlama ve karada bekleme için poliçedeki koşullara uyulmaması

Poliçeyi imzalamadan önce “kapsam dışı” başlığını baştan sona okumak, hasar anında yaşanacak sürprizlerin büyük kısmını önler.

Prim neye göre belirlenir?

Prim tek bir kurala bağlı değildir. Teknenin değeri, yaşı ve yapım türü, boyu ve motor gücü, seyir bölgesi ve kullanım amacı, sahibinin deneyimi ve hasar geçmişi, bağlama yeri ve güvenliği, seçilen muafiyet ve ek teminatlar birlikte değerlendirilir. Daha eski teknelerde sigortacı genellikle güncel bir survey (ekspertiz) raporu ister. Teknenin durumu belgelenmişse hem poliçe koşulları hem de prim olumlu etkilenebilir.

Yaşa ve tekne türüne göre dikkat edilecekler

Sigortacı her tekneyi aynı gözle değerlendirmez. Yeni bir yatta poliçe daha basit ilerler; yaşı ilerleyen teknelerde ise motor ve şanzıman gibi aksamın durumu, tesisat, elektrik ve gövde malzemesi öne çıkar. Bazı şirketler belirli bir yaşın üzerindeki teknelerde survey raporu, daha yüksek muafiyet ya da daraltılmış teminat isteyebilir. Poliçede “yıpranma” ve “yaşa bağlı kesinti” ifadelerinin nasıl uygulandığını sormakta yarar var.

Tekne türü de belirleyicidir. Yelkenlide direk, yelken ve donanım ayrı bir hasar kalemidir; katamaranlarda geniş yüzey rüzgârdan daha çok etkilenir; motoryatlarda motor ve yakıt sistemi öne çıkar. Büyük ve pahalı yatlarda ise mürettebat teminatı ile kaptan ve personel için ferdi kaza gibi ek başlıklar devreye girer. Tenderin ve su jetinin poliçenin içinde mi yoksa dışında mı olduğunu mutlaka sorun.

Kışlama ve sezon dışı dönem

Sigorta yalnızca seyirde değil, teknenin beklediği dönemde de önemlidir. Kış aylarındaki hasarların büyük kısmı seyirle değil, beklemeyle ilgilidir: sert fırtına, sintine pompasının durması, kara bağlantısından çıkan yangın, don nedeniyle çatlayan tesisat. Birçok poliçe kışlama için ayrı koşullar tanımlar; teknenin denizde mi karada mı bekleyeceği, hangi tersane ya da marinada duracağı ve hangi önlemlerin alınacağı poliçeye yazılmalıdır.

Kışlama yerini değiştirirseniz sigortacıya haber verin. Düzenli bakım kayıtları, kışa hazırlık kontrol listesi ve periyodik kontrol raporları, olası bir hasarda teknenin özenle bakıldığını gösteren en güçlü belgelerdir.

Alım ve satım sırasında sigorta

Yat satın alırken risk, devir anında alıcıya geçer. Satıcının poliçesi alıcıya kendiliğinden devredilmez; bu yüzden teslim anında yürürlükte olacak yeni bir poliçe hazır olmalıdır. Deneme seyri (sea trial) sırasında da hasar riski vardır; denemenin hangi poliçe kapsamında yapılacağını önceden netleştirin. Bayrak ya da sicil değişikliği de poliçe koşullarını etkileyebilir.

Satıcı tarafında ise sicil devri tamamlanmadan poliçeyi iptal etmemek gerekir; satış kapanana kadar tekne sizin sorumluluğunuzdadır. Hasarsızlık geçmişiniz bir sonraki teknenizde primi olumlu etkileyebileceğinden, sigortacınızdan bu geçmişi belgelemesini isteyin. Alım ve satım süreçlerinde bu adımları birlikte planlamak, sigortasız kalan günleri ve beklenmedik riskleri ortadan kaldırır.

Teklifi kimden almalı: sigortacı, acente ya da broker?

Poliçeyi doğrudan bir sigorta şirketinden, bir acenteden ya da bir sigorta brokerinden alabilirsiniz. Doğrudan şirketle çalışmak tek bir teklif demektir. Acente genellikle birkaç şirketle çalışır. Broker ise sizin adınıza birden çok şirketten teklif toplar, teminatları karşılaştırır ve hasar sürecinde sizi temsil eder. Hangi yolu seçerseniz seçin, deniz araçları konusunda deneyimli ve hasar anında bölgedeki ekspertiz ile onarım ağına ulaşabilen bir muhatap bulmak, poliçenin kâğıt üzerindeki kapsamı kadar önemlidir. Teklifleri karşılaştırırken yalnızca primi değil, aynı teminat, aynı bedel ve aynı muafiyetle yan yana koyun.

Poliçeyi imzalamadan önce kontrol listesi

• Sigorta bedeli ve para birimi doğru mu, bedel kararlaştırılmış değer olarak mı yazıldı?
• Seyir sınırı planladığınız rotaları kapsıyor mu?
• Kullanım amacı (özel ya da charter) doğru belirtildi mi?
• Üçüncü şahıs sorumluluk limiti yeterli mi, enkaz kaldırma dahil mi?
• Tender, dış motor ve elektronik ayrıca listelendi mi?
• Muafiyet tutarı ve türü nedir, hasar başına mı yıllık mı?
• Kaptan ve mürettebat şartı sizin kullanımınıza uyuyor mu?
• Kışlama ve karada bekleme için özel koşul var mı?
• Hasar bildirim süresi ve süreci net mi?

Hasar olursa ilk adımlar

Önce can güvenliği, ardından zararın büyümesini önleyecek makul tedbirler gelir. Sonrasında sigortacıya mümkün olan en kısa sürede haber verin, hasarı fotoğraf ve videoyla belgeleyin, kaza ya da hırsızlık varsa ilgili kolluk ve liman başkanlığına tutanak tutturun. Ekspertiz yapılmadan ve sigortacıdan onay alınmadan onarıma başlamamak gerekir; aksi halde ödeme tartışmalı hale gelebilir.

Doğru poliçeyi seçmek

Marine Group Yachting olarak alım-satım, charter ve yat yönetiminin yanında survey, sigorta ve deniz hukuku süreçlerinde de yönlendirme yapıyoruz. Teklifleri aynı teminat çerçevesinde karşılaştırmanıza, yatın değerini ve kullanım planınızı poliçeye doğru yansıtmanıza yardımcı oluyoruz. Sigortada doğru seçim en ucuz teklif değil, kapsamı sizin kullanımınıza uyan poliçedir.